İş birimlerini değiştirme uygulamalarının
güvenlik önlemi alınmadan çeşitli işlerde
yanı sıra, sendikanın örgütlenmesi sürecinde
görevlendirme, işten çıkarmalar, yetki
önemli bir rol oynayan köy, akrabalık ve
davası açılması ve TÜRK-İŞ’e bağlı başka bir
topluluk ilişkileri, Queen Tarım’da kadın
sendikanın devreye sokulması, işverenin
işçilere yönelik baskının temel unsurlarından
sendikasızlaştırma stratejisinin parçalarını
biri haline gelmiştir. Sendikasızlaştırma
oluşturmaktadır.
çabaları, işyeri sınırlarını aşarak köy ve
akrabalık ilişkileri üzerinden de yürütülmüş;
Bu süreç yalnızca işyerinde geçen bir
özellikle kadın işçilerin sendikadan istifa
mücadele değildir. Queen Tarım vakası,
etmesi yönünde baskılar uygulanmıştır. Bu
çalışmanın toplumsal ve mekânsal
süreçte servis şoförleri ve köy muhtarları
bağlamını oluşturan köy, akrabalık ve
önemli roller üstlenmiştir. Aygül, hızlı bir
topluluk ilişkilerinin sendikalaşma sürecini
biçimde sendikalaşmayı sağlayan akrabalık
nasıl hem destekleyici hem de kırılgan hale
ve köy temelli topluluk ilişkilerinin,
getirebildiğini göstermektedir. Örgütlenme
sendikasızlaşma sürecinde nasıl olumsuz
aşamasında dayanışmanın kaynağı
etkilediğini şu şekilde açıklamaktadır:
olan bu ilişkiler, işverenin dolaylı baskı
mekanizmaları üzerinden sendikasızlaştırma
Deliktaş köyü çok hızlı örgütlendi. Birbirlerini
çok etkiliyorlar; olumlu da etkiliyorlar, olumsuz
da etkiliyorlar. Onların sayesinde hızlı bir
biçimde örgütlenmeyi sağladık, ancak yine onlar
sayesinde bu duruma geldik. Çok çabuk pes
ettiler. Akrabalık ve köy yakınlıkları nedeniyle
birbirlerini hem sendikalaşmak için çok çabuk
ikna ettiler, ama gözdağı verildiğinde de bir
adım geri attılar.”
sürecinde yeniden araçsallaştırılmış;
muhtarlar, servis şoförleri ve köy içi erkek
dayanışması, özellikle kadın işçilere yönelik
baskının önemli araçlarına dönüşmüştür.
Böylece sendikasızlaştırma yalnızca yönetsel
bir baskı değil, aynı zamanda toplumsal
ve kültürel güç ilişkilerini de içine alan çok
Bir diğer işçi, muhtarlar ve servis
katmanlı bir süreç olarak ortaya çıkmıştır.
şoförlerinin işçilere yönelik baskılarını şöyle
Kadın işçilerin deneyimleri bu vakayı
aktarmaktadır:
özellikle önemli kılmaktadır. Queen Tarım’da
Apaçık tehdit vardı. Örneğin akşamları erkekler
köy kahvesinde toplaşıyor, muhtar da gidiyor.
Muhtar doğrudan kadınların eşlerine baskı ve
tehdit uyguluyordu. Servis şoförü de tehdit
ediyordu. Bu baskılar nedeniyle bazı erkekler
bile eşlerine: ‘Çıkın,’ ‘Sonu iyi olmayacak,’ ‘İşsiz
kalmaktansa istifa edin’ gibi sözlerle baskı
uyguladı. Abla-kardeş, anne-çocuk bir arada
çalışan çoktu; bu durum hem olumlu hem
olumsuz etkiler yaratıyordu.
işyerinde ağır işlerde çalıştırma, işyeri
değişiklikleri gibi uygulamalar kadınlara
özgü bir ayrımcılık biçimi kazanmıştır.
Ayrıca köy muhtarlarının ve şoförlerin
köy kahvelerinde kadınların eşleri ve
diğer akrabalarıyla yaptıkları görüşmeler
işverenin yeniden üretim alanlarında da
sendikasızlaştırma amacıyla nasıl baskı
kurduğunu göstermektedir.
Ayrıca bu baskıların yalnızca Deliktaş
köyüyle sınırlı olmadığı, Poyracık ve Kınık
Devam eden dava süreçleri ve işçilerin
köylerinde de benzer uygulamaların
sürdürdüğü mücadele, Türkiye’de
görüldüğü belirtilmektedir.
sendikalaşma özgürlüğünün korunması
Sonuç olarak, Queen Tarım örneği,
ve özellikle kadın emeğinin güvencesiz
Türkiye’de özellikle tarım ve sera sektöründe
koşullara karşı güçlendirilmesi için önem
sendikal örgütlenmenin karşılaştığı yapısal
taşımaktadır.
engelleri ve bu engellerin toplumsal cinsiyet
boyutlarını görünür kılan bir vakadır. BTO-
İşverenin baskılarına rağmen Queen Tarım
SEN’in işyerinde çoğunluğu sağlayarak toplu
işçileri, hak arama iradesinin, dayanışmanın
sözleşme sürecini başlatması hem yasal
ve örgütlü mücadelenin sürdürülebilirliğini
açıdan hem de işçiler açısından meşru bir
göstermektedir. Bu nedenle Queen Tarım
hak arayışı iken, işverenin süreci tıkayan ve
deneyimi hem emek araştırmaları hem
işçileri sendikadan vazgeçirmeye yönelen
de toplumsal cinsiyet perspektifinden
uygulamaları sendikal hak ve özgürlüklerin
Türkiye’deki sendikal hareketin güncel
sistematik biçimde ihlal edildiğini
dinamiklerini anlamak açısından kritik bir
göstermektedir. Performans sisteminin
örnek oluşturmaktadır.
sendikal tercihlere göre belirlenmesi,
6
Queen Tarım örneği hem
bir işyerinde sendikalaşma
mücadelesi örneğidir
hem de tarım sektöründe
kadın emeğinin, kırsal
dönüşümün, sendikal
hakların ve toplumsal
cinsiyet eşitsizliklerinin
nasıl kesiştiği ortaya
koymaktadır.