DİSK-AR İŞSİZLİĞİN GÖRÜNÜMÜ RAPORU TEMMUZ 2025 EK: METODOLOJİK AÇIKLAMALAR TÜİK’in Hanehalkı İşgücü Araştırması (HİA) Yönteminde Yaptığı Değişiklikler TÜİK Mart 2021’den başlayarak Hanehalkı İşgücü Araştırması (HİA) kapsamında önemli bir revizyona gitti. TÜİK’in yeni metodolojisinde en dikkat çeken unsur dar tanımlı işsizliğin yanında DİSK-AR tarafından uzun süredir hesaplanan geniş tanımlı işsizliğe benzer şekilde üç yeni işsizlik oranıyla birlikte toplam 4 farklı alternatif işsizlik oranının hesaplanması oldu. Metodoloji revizyonu ile yalnızca hesaplama yöntemlerinde değil, soru formunda ve tanımlarda da değişikliğe gidildi.1 TÜİK, HİA’da kullandığı tanımlarda ILO’nun 19. Çalışma İstatistikçileri Konferansı’nda yeniden belirlenen çalışma türleri, istihdam, işsizlik ve potansiyel işgücü tanımları doğrultusunda değişiklikler yaptı. Böylece çalışma türleri kendi tüketimi için üretim, istihdam, ücretsiz staj, gönüllü çalışma ile ücretsiz toplum hizmeti, mahkumlarca yapılan ücretsiz çalışmalar ve ücretsiz askerlik gibi çalışmaları kapsayan diğer çalışma türleri olmak üzere beş ayrı gruba ayrıldı. Metodolojide istihdam ve işsizlik tanımları ve kapsamlarında da değişiklik yapıldı. Revizyon öncesi dönemde kendi tüketimi için üretim yapan çiftçiler yıllık gıda harcamalarının yarısından fazlasını karşılıyorsa istihdamda sayılıyordu. Revizyon ile birlikte kendi tüketimi için üretim yapanlar çıkarılarak istihdam kapsamı daraltıldı. İstihdam tanımı metodolojide “referans dönemi boyunca ücret veya kar elde etmek amacıyla üretim veya hizmet sağlamak için herhangi bir faaliyette bulunanlar” olarak belirtilmiştir. Bilindiği gibi istihdam işbaşında olanlar ve işbaşında olmayanlar olarak iki gruba ayrılmaktadır. Revizyon öncesinde işbaşında olmayanlar grubundaki ücretli veya maaşlılardan “istihdam ilişkisi devam eden ve üç ay içinde işlerine döneceklerini düşünenler ile işbaşında olmayıp gelirinin en az yarısını elde edenler” ve yevmiyelilerden “gelirinin en az yarısını alanlar” istihdamda sayılırken, kendi hesabına çalışanlar ile işverenler geçici olarak işten uzak olsalar da istihdamda kabul ediliyordu. Dolayısıyla işbaşında olmayan kişilerin istihdamda olmaları işteki durumlarına bağlıydı. Yeni tanım ve kapsamda işbaşında olmayanların istihdamda sayılma durumları işten uzak kaldığı süreye, iş ile ilişkisinin devamı ve işe geri dönüş duruma bağlandı. TÜİK’in değişikliğe gittiği bir diğer tanım işsizlik oldu. Revizyon öncesi dönemde TÜİK, “referans dönemi içinde istihdam halinde olmayan (kâr karşılığı, yevmiyeli, ücretli ya da ücretsiz olarak hiçbir işte çalışmamış ve böyle bir iş ile bağlantısı da olmayan) kişilerden iş bulmak için son 4 hafta içinde iş arama kanallarından en az birini kullanmış ve 2 hafta içinde işbaşı yapabilecek durumda olan veya üç ay içinde başlayabileceği bir iş bulmuş/kendi işini kurmuş ancak işe başlamak ya da işbaşı yapmak için çeşitli eksikliklerini tamamlamak amacıyla bekleyenler” işsiz olarak tanımlamaktaydı. Yeni işsizlik tanımı ise “referans döneminde istihdamda olmayan kişilerden iş bulmak için son 4 hafta içinde aktif bir iş arama kanalını kullanarak iş arayan veya iş bulmuş olduğu için iş aramayan ve üç ay içerisinde işe başlayacak kişileri kapsamaktadır. Böylece işsizlik için iş arama kanalları değiştirilerek aktif iş arama kanallarına başvuru koşulları getirildi. 1 TÜİK’in HİA metodolojisindeki değişikliklerin tümüne erişmek için: https://www.tuik.gov.tr/indir/metodolojikDokumanlar/hia_metod_tr.pdf (Erişim: 18 Mart 2021). arastirma.disk.org.tr 17 @disk_arastirma